เจ้าจอมมารดาอ่อน ในรัชกาลที่ ๕
เจ้าจอมมารดาอ่อน ในรัชกาลที่ ๕
ภาพที่ได้รับการบูรณะและสร้างสรรค์ขึ้นด้วยเทคโนโลยี AI นี้ เป็นภาพของเจ้าจอมมารดาอ่อนในรัชกาลที่ ๕ และพระบรมฉายาลักษณ์ ของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ขณะพระราชทาน เครื่องราชอิสริยาภรณ์ ปฐมจุลจอมเกล้า (ฝ่ายใน) แด่เจ้าจอมมารดาอ่อน ในปี พ.ศ. ๒๕๐๘ ขณะที่ เจ้าจอมมารดาอ่อน อายุ ๙๘ ปี
เจ้าจอมมารดาอ่อนมีอายุยืนนานถึง 6 แผ่นดิน ผ่านการเปลี่ยนแปลงทั้งการเมือง สังคม วัฒนธรรม ท่านถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ ๒๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๑๒ ณ วังสวนปาริจฉัตก์ สิริอายุ ๑๐๑ ปี ๑๑ เดือน นับเป็นเจ้าจอมมารดาที่มีอายุยืนยาวสุด
______________
เจ้าจอมมารดาอ่อน (๑๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๑๑ – ๒๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๑๒) พระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมารดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรประพันธ์รำไพ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา และยังมีพระเจ้าลูกเธอที่ตกพระโลหิต ยังไม่เป็นพระองค์ อีก ๒ พระองค์
เจ้าจอมมารดาอ่อนเกิดในสมัยรัชกาลที่ ๔ เมื่อวันพุธ แรม ๑๑ ค่ำ เดือนยี่ ปีเถาะ ตรงกับวันที่ ๑๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๑๐ (ปัจจุบันคือ พ.ศ. ๒๔๑๑) เป็นบุตรคนที่ ๔ ในจำนวน ๑๔ คน ของเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) ที่เกิดกับท่านผู้หญิงอู่ (สกุลเดิม วงศาโรจน์) มีพี่น้องร่วมบิดาทั้งสิ้น ๖๒ คน โดยในจำนวนนี้ มี ๕ คน ที่เกิดจากท่านผู้หญิงอู่ และได้รับราชการเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ ๕ คือ เจ้าจอมมารดาอ่อน เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน ทั้งหมดเป็นที่รู้จักในนามเจ้าจอมก๊กออ
เจ้าจอมมารดาอ่อนเป็นหลานของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) หรือ สมเด็จเจ้าพระยาองค์ใหญ่ นามเดิม ดิศ บุนนาค ผู้สำเร็จราชการแผ่นดินในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าพระยาพระคลังในรัชกาลที่ ๒ และรัชกาลที่ ๓ เป็นบิดาของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เจ้าพระยาทิพากรวงศ์มหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) ฯลฯ เป็นผู้มีบทบาทในการต่างประเทศของสยามในรัชกาลที่ ๓
เมื่อเจ้าจอมมารดาอ่อนอายุได้ ๑๒ ปี ได้เข้าร่วมขบวนแห่โสกันต์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสุพรรณภาควดี พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าคุณพระประยูรวงศ์ (เจ้าคุณจอมมารดาแพ) ผู้เป็นหัวหน้าพระสนมทั้งปวง และได้รับการฝากฝังโดย สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) ผู้มีศักดิ์เป็นลุง ให้อยู่กับเจ้าคุณพระประยูรวงศ์ มีหน้าที่ช่วยตั้งเครื่องเสวย และได้ถวายตัวเป็นพระสนม เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๗ เมื่ออายุ ๑๗ ปี
เจ้าจอมมารดาอ่อน พร้อมด้วยน้อง ๆ ทั้งสี่คน ในกลุ่มเจ้าจอมก๊กออ และพระราชธิดาทั้งสอง ได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถวายงานใกล้ชิดพระองค์อยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเมื่อครั้งประทับที่พระบรมมหาราชวัง หรือเมื่อเสด็จไปประทับที่พระราชวังดุสิต พระที่นั่งวิมานเมฆ หรือเมื่อครั้งเสด็จแปรพระราชฐาน ประพาสหัวเมืองเหนือ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๔ หรือไปประทับที่พระราชวังบางปะอิน เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๕ และเสด็จประพาสต้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๗
เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต เจ้าจอมมารดาอ่อน และพระราชธิดา ได้ประทับอยู่ที่ตำหนักในวังสวนสุนันทา ต่อมาภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕ ได้ย้ายมาอยู่ที่ตำหนักสร้างใหม่ริมคลองสามเสน กับถนนราชสีมา สร้างบนที่ดินพระราชทานแก่เจ้าจอมก๊กออ เรียกว่า “สวนนอก” ตำหนักนี้เรียกว่า วังสวนปาริจฉัตก์
______________
เจ้าจอมมารดาอ่อนมีชื่อเสียงว่าเป็นผู้มีนิสัยประหยัดมัธยัสถ์ ไม่ชอบใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่าย สิ่งใดที่แพงเกินไปก็ไม่ซื้อหาให้สิ้นเปลือง จึงมีทรัพย์สินเงินทองเก็บสะสมมาก กล่าวกันมาว่า หากเจ้าจอมคนใดต้องการใช้เงิน ก็มักนำสิ่งของเครื่องประดับจำพวกเครื่องทอง เครื่องเพชรมาจำนำกับเจ้าจอมมารดาอ่อนอยู่บ่อย ๆ
เจ้าจอมมารดาอ่อนยังเป็นผู้มีจิตใจใฝ่ในการกุศล เคยร่วมกับพระธิดาสถาปนาพระพุทธรูปปางห้ามญาติ ตามแบบอย่างพระพุทธรูปโบราณที่เมืองเพชรบุรี ประดิษฐานไว้ในพระระเบียงพระอุโบสถ วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม องค์ ๑ ถวายที่ดินบริเวณตำบลเขาบันไดอิฐ จังหวัดเพชรบุรี กว่า ๑๐๐ ไร่ สำหรับใช้ในราชการ
และเมื่อปี ๒๕๐๗ เจ้าจอมมารดาอ่อน ก็ถวายเงินสดจำนวนมากถึง ๑,๐๐๐,๐๐๐ บาท แด่รัชกาลที่ ๙ กับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อโดยเสด็จพระราชกุศล และในปีนั้นเจ้าจอมมารดาอ่อน ได้รับพระราชทาน เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๙ ชั้นที่ ๒ (ภ.ป.ร.๒)
จากคำไว้อาลัยของนายแพทย์ปภาพ โขวิฑูรกิจ แพทย์ประจำตัวเจ้าจอมมารดาอ่อนในหนังสือ อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ เจ้าจอมมารดาอ่อน ในรัชกาลที่ ๕ บันทึกไว้ว่า “…เงินหนึ่งล้านบาทที่นำขึ้นถวายโดยเสด็จพระราชกุศลนี้ ได้จัดบรรจุลงในกระเป๋าเดินทางขนาดกลาง ก่อนจะนำไปถวาย จึงต้องช่วยกันอัดกันให้แน่น และช่วยกันหลายคนกว่าจะปิดกระเป๋าลงสนิท เมื่อทูลเกล้าฯ ถวายเงินแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเปิดกระเป๋าออกทอดพระเนตร และเมื่อบรรจุคืนลงตามเดิม กว่าจะปิดด้วยพระองค์เองก็คงจะลำบาก เพราะปิดไม่สำเร็จ ถึงกับมีพระราชดำรัสว่า ‘ปิดหีบไม่ลง’”
และในปีต่อมา คือ พ.ศ. ๒๕๐๘ ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ปฐมจุลจอมเกล้า (ฝ่ายใน)
เจ้าจอมมารดาอ่อน ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ ๒๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๑๒ ในสมัยรัชกาลที่ ๙ สิริอายุ ๑๐๑ ปี ๑๑ เดือน โดย พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิสริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เมื่อวันเสาร์ที่ ๒๒ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๑๒
______________
เครื่องราชอิสริยาภรณ์
พ.ศ. ๒๕๐๘ – เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ ๑ ปฐมจุลจอมเกล้า (ป.จ.) (ฝ่ายใน)
พ.ศ. ๒๔๕๒ – เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นที่ ๒ ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ (ท.จ.ว.) (ฝ่ายใน)
พ.ศ. ๒๔๕๑ – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๕ ชั้นที่ ๒ (จ.ป.ร.๒)
พ.ศ. ๒๔๖๓ – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๖ ชั้นที่ ๒ (ว.ป.ร.๒)
พ.ศ. ๒๕๐๗ – เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๙ ชั้นที่ ๒ (ภ.ป.ร.๒)
______________
Chao Chom Manda On (เจ้าจอมมารดาอ่อน) of the reign of King Chulalongkorn
This AI-restored and artistically reconstructed image depicts Chao Chom Manda On (เจ้าจอมมารดาอ่อน) of the reign of King Chulalongkorn together with photographic references to King Bhumibol Adulyadej and Queen Sirikit, at the moment when Their Majesties granted her the Order of Chula Chom Klao, First Class (for women of the Inner Court) in B.E. ๒๕๐๘ (1965), when Chao Chom Manda On was ๙๘ years old.
Chao Chom Manda On lived through six reigns, witnessing profound political, social, and cultural transformations in Siam and later Thailand. She passed away on ๒๙ January B.E. ๒๕๑๒ (1969) at Suan Parichat Palace (วังสวนปาริจฉัตก์) at the age of ๑๐๑ years and ๑๑ months, making her the longest-lived chao chom manda on record.
Chao Chom Manda On (๑๙ February B.E. ๒๔๑๑ – ๒๙ January B.E. ๒๕๑๒) was a senior consort of King Chulalongkorn (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว). She was the mother of Princess Oraphan Ramphai (พระองค์เจ้าอรประพันธ์รำไพ) and Princess Adisai Suriyapha (พระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา), and she also bore two children who were stillborn and therefore not formally recognised as royal offspring.
She was born during the reign of King Mongkut (Rama IV) on Wednesday, the eleventh waning day of the second lunar month, Year of the Rabbit, corresponding to ๑๙ February B.E. ๒๔๑๐ (1867; counted today as B.E. ๒๔๑๑). She was the fourth child among fourteen born to Chao Phraya Suraphan Phisut (เทศ บุนนาค) and Than Ying U (ท่านผู้หญิงอู่, née Wongsaroj/วงศาโรจน์). She had ๖๒ paternal half-siblings, of whom ๕, born to Than Ying U, entered royal service as chao chom during the reign of King Chulalongkorn: Chao Chom Manda On, Chao Chom Iam (เจ้าจอมเอี่ยม), Chao Chom Eep (เจ้าจอมเอิบ), Chao Chom Aap (เจ้าจอมอาบ), and Chao Chom Ueon (เจ้าจอมเอื้อน). Together they were known as the “Chao Chom Kok O” (เจ้าจอมก๊กออ).
Chao Chom Manda On was a granddaughter of Somdet Chao Phraya Borom Maha Prayurawong (Dis Bunnag) (สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ หรือ ดิศ บุนนาค), also known as Somdet Chao Phraya Ong Yai, who served as regent during the reign of King Mongkut and held the office of Minister of the Treasury under Kings Rama II and Rama III. He was the father of Somdet Chao Phraya Borom Maha Sri Suriyawong (Chuang Bunnag) (ช่วง บุนนาค) and Chao Phraya Thiphakorawong Maha Kosathibodi (Kham Bunnag) (ขำ บุนนาค), among others, all of whom played major roles in Siamese foreign affairs during the reign of King Rama III.
When Chao Chom Manda On was ๑๒ years old, she participated in the tonsure procession (sokan) of Princess Suphan Phakdiwadi (กรมขุนสุพรรณภาควดี), a daughter of King Chulalongkorn. She entered the household of Chao Khun Phra Prayurawong (Chao Chom Manda Phae) (เจ้าคุณพระประยูรวงศ์ หรือ เจ้าคุณจอมมารดาแพ), the head of the royal consorts, under the patronage of her uncle Somdet Chao Phraya Borom Maha Sri Suriyawong, who entrusted her to assist with the preparation of royal meals. She formally entered royal consortship in B.E. ๒๔๒๗ (1884) at the age of ๑๗.
Together with her four younger sisters of the Chao Chom Kok O group and her two daughters, Chao Chom Manda On regularly accompanied King Chulalongkorn and attended closely upon him, whether at the Grand Palace, Dusit Palace, Vimanmek Mansion, during his northern provincial tours in B.E. ๒๔๔๔ (1901), his residence at Bang Pa-In Palace in B.E. ๒๔๔๕ (1902), or during the royal incognito journey (praphat ton) in B.E. ๒๔๔๗ (1904).
After the death of King Chulalongkorn, Chao Chom Manda On and her daughters resided at a residence within Suan Sunandha Palace. Following the political change of B.E. ๒๔๗๕ (1932), she moved to a newly built residence along Sam Sen Canal and Ratchasima Road, on land granted to the Chao Chom Kok O group. This area was known as “Suan Nok”, and the residence itself was called Suan Parichat Palace (วังสวนปาริจฉัตก์).
Chao Chom Manda On was widely known for her frugal and disciplined character. She avoided unnecessary expenditure and refrained from purchasing costly items, which allowed her to accumulate considerable personal wealth. It was commonly said that when other chao chom required money, they would often pawn their gold and diamond jewellery with Chao Chom Manda On.
She was also deeply committed to charitable works. Together with her daughters, she commissioned a Buddha image in the posture of Pacifying the Relatives, modelled after ancient examples from Phetchaburi, which was installed in the cloister of the ordination hall at Wat Benchamabophit Dusitwanaram. She also donated more than ๑๐๐ rai of land in Khao Bandai It Subdistrict, Phetchaburi Province, for official use.
In B.E. ๒๕๐๗ (1964), Chao Chom Manda On donated the substantial sum of ๑,๐๐๐,๐๐๐ baht to King Rama IX and Queen Sirikit for royal charitable purposes. In the same year, she was awarded the Royal Decoration of the Chakri Dynasty, King Rama IX, Second Class (ภ.ป.ร.๒).
According to the eulogy written by Dr. Papop Khowithurakit (นายแพทย์ปภาพ โขวิฑูรกิจ), her personal physician, in the commemorative cremation volume, the one million baht donation was packed tightly into a medium-sized suitcase, requiring several people to compress the contents before it could be closed. After the money was presented, the King opened the suitcase to inspect it, and upon attempting to close it again himself, found it difficult to do so, remarking with humour that “the case would not close.”
In the following year, B.E. ๒๕๐๘ (1965), Chao Chom Manda On received the Order of Chula Chom Klao, First Class (for women of the Inner Court).
Chao Chom Manda On passed away on ๒๙ January B.E. ๒๕๑๒ (1969) during the reign of King Rama IX, at the age of ๑๐๑ years and ๑๑ months. King Bhumibol Adulyadej and Queen Sirikit attended her royal cremation ceremony at the Royal Crematorium in front of the Itsaraphorn Pavilion, Wat Thepsirintrawat Ratchaworawihan, on Saturday, ๒๒ March B.E. ๒๕๑๒ (1969).
Her decorations were as follows: in B.E. ๒๕๐๘, the Order of Chula Chom Klao, First Class (for women of the Inner Court); in B.E. ๒๔๕๒, the Order of Chula Chom Klao, Second Class, Special Grade (for women of the Inner Court); in B.E. ๒๔๕๑, the Royal Decoration of King Rama V, Second Class (จ.ป.ร.๒); in B.E. ๒๔๖๓, the Royal Decoration of King Rama VI, Second Class (ว.ป.ร.๒); and in B.E. ๒๕๐๗, the Royal Decoration of King Rama IX, Second Class (ภ.ป.ร.๒).
______________
เรียนเชิญกด Subscribe ได้ที่ลิงก์นี้ครับ เพื่อร่วมติดตามงานสร้างสรรค์ต้นฉบับ งานวิจัยประวัติศาสตร์แฟชั่น และผลงานอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมด้วยเทคโนโลยี AI ของ AI Fashion Lab, London ซึ่งมุ่งตีความอดีตผ่านมิติใหม่ของการบูรณะภาพ การสร้างสรรค์ภาพ และการเล่าเรื่องด้วยศิลปะเชิงดิจิทัล 🔗 https://www.facebook.com/aifashionlab/subscribe/
#aifashionlab #AI #aiartist #aiart #aifashion #aifashiondesign #aifashionstyling #aifashiondesigner #fashion #fashionhistory #historyoffashion #fashionstyling #fashionphotography #digitalfashion #digitalfashiondesign #digitalcostumedesign #digitaldesign #digitalaiart #ThaiFashionHistory #ThaiFashionAI #thailand #UNESCO
