ความอิจฉาริษยา และความไม่ลงรอยกัน ในพระราชสำนักฝ่ายใน
ความอิจฉาริษยา และความไม่ลงรอยกัน ในพระราชสำนักฝ่ายใน
ภาพที่ได้รับการบูรณะและสร้างสรรค์ขึ้นด้วยเทคโนโลยี AI นี้ เป็นพระฉายาลักษณ์ของ (จากขวาไปซ้าย) สมเด็จพระพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง, พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี, สมเด็จพระศรีสวรินทราบรมราชเทวี และ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ
“แม้เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตไปแล้ว ยังคงมีเรื่องราวกล่าวขานกันในหมู่พระมเหสีเทวี ในพระราชสำนักฝ่ายใน เกี่ยวกับพระอารมณ์ของสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ [...]
อย่างไรก็ตามเมื่อเหตุการณ์ต่าง ๆ ผ่านพ้นไป ทุกพระองค์ทุกคนต่างก็ลืมเลือนในสิ่งที่ได้เคยล่วงล้ำก้ำเกินซึ่งกันและกัน และต่างก็ให้อภัยกันในที่สุด ดังเรื่องที่
หม่อมเจ้าหญิงมารยาตรกัญญา ดิศกุล ทรงเล่าไว้ว่า
“—ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งประชวรกระเสาระกระแสะมาตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงสวรรคต ประชวรมากขึ้นและเสด็จไปประทับอยู่ ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน
ครั้งหนึ่งสมเด็จพระศรีสวรินทราบรมราชเทวี และพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี ซึ่งล้วนแต่เป็นพระเจ้าลูกเธอ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวด้วยกัน และเป็นพระมเหสีเทวีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงด้วย เสด็จขึ้นไปทรงเยี่ยมพระอาการประชวรในที่ท้องพระโรงหน้าพระที่นั่งวโรภาษพิมาน ทรงสนทนากันสามพระองค์พี่น้องถึงความหลังครั้งเก่า
แล้วสมเด็จพระพันปีหลวงก็ทรงกราบลงที่พระบาทสมเด็จฯ ก่อนที่ใคร ๆ จะรู้สึกพระองค์ เป็นนัยว่าทรงขอพระราชทานอภัยในความหลังดั้งเดิมทั้งหมด ฝ่ายพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี เมื่อทอดพระเนตรเห็นดังนั้นก็ทรงเบี่ยงพระองค์ชักพระบาทหลบ เห็นจะด้วยทรงเกรงว่า สมเด็จพระพันปีจะกราบมาถึงท่านอีกพระองค์หนึ่ง เสร็จจากทรงกราบที่พระบาทสมเด็จฯ แล้ว สมเด็จพระพันปี ก็ทรงคลานอ้อมมานิดหนึ่ง พอที่จะกราบลงที่พระบาทพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรีได้ แล้วก็ทรงกราบลงพร้อม ๆ กับที่ทรงพระกันแสงกันทั้งสามพระองค์ ทำให้ข้าหลวงแถว ๆ นั้นอดกลั้นน้ำตามิได้ ไปตาม ๆ กัน—“
นอกจากความอิจฉาริษยา แข่งขันชิงดีชิงเด่นชิงความรักความเป็นใหญ่ระหว่างกันในพระราชสำนักฝ่ายในแล้ว สิ่งสำคัญสิ่งหนึ่งที่ชาววังระวังและปฏิบัติกันอย่างเคร่งครัดที่สุดก็คือ การรักษาสถานภาพความเป็นคนโปรดหรือที่เรียกว่า “ขึ้น” เพราะเวลา “ขึ้น” นั้นจะมีทั้งอำนาจวาสนาทรัพย์สินเงินทอง ผู้คนต่างพากันเข้ามาสวามิภักดิ์แห่ห้อมยอมตัวอยู่ในพระบารมี
เวลาที่ไม่โปรดปราน เรียกว่า “ตก” สิ่งต่าง ๆ ประดาที่เคยมีก็พลันสูญเสียไป ความรู้สึกของผู้ที่อยู่ในสภาพนี้ ก็คือ ความรู้สึกของปุถุชนคนทั่วไปคือมีทั้งความเสียใจเสียดายถวิลหาถึงสิ่งดี ๆ ที่ผ่านไป เว้นแต่ผู้ที่มีสติสัมปชัญญะกำกับกายใจอยู่จึงจะพ้นภาวะและความรู้สึกเช่นนั้น
สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี ทรงเป็นเจ้านายพระองค์หนึ่งที่ทรงประสบกับภาวการณ์ “ขึ้น” และ “ตก” อันเนื่องมาจากการที่สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ พระราชโอรสทรงดำรงตำแหน่งสยามมกุฎราชกุมาร จึงทรง “ขึ้น” ในฐานะที่ทรงเป็นพระราชมารดาองค์รัชทายาท และทรง “ตก” เพราะสมเด็จเจ้าฟ้าพระองค์นั้นสิ้นพระชนม์ ฐานะพระราชมารดาองค์รัชทายาทจึงเปลี่ยนไปอยู่กับสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถแทน สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี ทรงกล่าวถึงเรื่องนี้ไว้ว่า
“—ฉันน่ะไม่เคยขี้เหนียวหรอก แต่เห็นเสียแล้ว เมื่อเวลาฉันมีบุญน่ะ ล้วนแต่มาห้อมล้อมฉันทั้งนั้นแหละ เวลามีงานมีการอะไร ฉันก็ช่วยเต็มที่ไม่ขัด แต่พอฉันตกก็หันหนีหมด ไปเข้าตามผู้มีบุญคนต่อไป ฉะนั้น ฉันจึงตัดสินใจไม่ทำบุญกับคนรู้จัก แต่จะทำการกุศลทั่วไปไม่เลือก—“
แต่การ “ตก” ชนิดไม่เป็นที่โปรดปรานเป็นสิ่งที่ชาววังหวาดกลัวเป็นอย่างยิ่ง ไม่ประสงค์จะได้ประสบกับตนเอง การ “ตก” เช่นนี้มีหลายปัจจัย เช่นอาจเนื่องมาแต่ไม่มีพระราชโอรสธิดาไว้เป็นที่ผูกพันพระราชหฤทัย หรือมีอายุมาก หรือมีความประพฤติปฏิบัติตนไม่ต้องพระราชอัธยาศัย หรือเพราะเหตุผลอื่น ๆ อย่างใดอย่างหนึ่ง”
ที่มา ศิลปวัฒนธรรม ฉบับกันยายน 2547
ผู้เขียน ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย
เผยแพร่ วันเสาร์ที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ.2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : https://www.silpa-mag.com/history/article_39125
____________________
Jealousy and Rivalries within the Inner Court
The image restored and artistically recreated using AI technology is a royal portrait of (from right to left):
Queen Saovabha Phongsri, Queen Mother (สมเด็จพระพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง),
Queen Sukhumala Marasri (พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี),
Queen Savang Vadhana (สมเด็จพระศรีสวรินทราบรมราชเทวี), and
Princess Samorn Rattanasirichet (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ).
“Even after the passing of King Chulalongkorn, there continued to be stories spoken among the queens and royal consorts of the Inner Court concerning the temperament of Queen Saovabha Phongsri, the Queen Mother […].
Nevertheless, as time passed and circumstances unfolded, all parties gradually forgot the transgressions and emotional injuries of the past, and in the end forgiveness prevailed. This is recounted in the following account by
Mom Chao Ying Marayatkanya Diskul (หม่อมเจ้าหญิงมารยาตรกัญญา ดิศกุล):
‘—During the reign of King Vajiravudh, Queen Saovabha Phongsri, the Queen Mother, whose health had been fragile since the passing of King Chulalongkorn, became increasingly ill and resided at Warophat Phiman Throne Hall in Bang Pa-In Palace.
On one occasion, Queen Savang Vadhana and Queen Sukhumala Marasri—both daughters of King Mongkut and consorts of King Chulalongkorn—ascended to visit her in the audience chamber of Warophat Phiman. The three royal sisters conversed, reminiscing about their shared past.
Then, without anyone realising her intention, the Queen Mother prostrated herself at the feet of Queen Savang Vadhana, as a symbolic act of seeking forgiveness for all past grievances. Upon witnessing this, Queen Sukhumala Marasri discreetly shifted herself away, perhaps fearing that the Queen Mother might also prostrate herself before her.
Having completed her obeisance to Queen Savang Vadhana, the Queen Mother then crawled slightly aside and prostrated herself before Queen Sukhumala Marasri as well. At that moment, all three queens wept together, and the ladies-in-waiting nearby could not restrain their tears either—’”
Beyond jealousy, rivalry, and competition for affection and supremacy within the Inner Court, one of the most crucial concerns strictly observed by palace society was the maintenance of one’s status as a royal favourite—known as being “in favour” (khuen). To be “in favour” meant the possession of influence, prestige, wealth, and followers who gathered eagerly under royal patronage.
Conversely, falling from favour—referred to as “decline” (tok)—resulted in the sudden loss of these privileges. The emotional experience of such a fall was fundamentally human: sorrow, regret, and longing for what had been lost. Only those with strong mindfulness and emotional discipline were able to transcend such suffering.
Queen Savang Vadhana (สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี) was one of the royal consorts who experienced both ascent and decline. Her rise in status came from her position as the mother of Crown Prince Maha Vajirunhis (สมเด็จเจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ), the Siamese heir apparent. Her decline followed his untimely death, after which the position of mother of the Crown Prince passed instead to Queen Saovabha Phongsri.
Queen Savang Vadhana later reflected on this experience:
“—I was never stingy, but I came to understand this clearly: when I was fortunate, everyone surrounded me. Whenever there was work to be done, I gave my full support without hesitation. But once I fell from favour, they all turned away and aligned themselves with the next fortunate person. Therefore, I decided not to bestow patronage upon acquaintances, but instead to dedicate my merit-making to charitable causes without discrimination—”
Yet the most feared form of decline in palace life was to fall entirely out of royal favour. This was a fate all sought to avoid. Such decline could arise from many causes: the absence of royal children to bind royal affection, advancing age, conduct deemed displeasing, or other reasons of circumstance.
Source: Silpa Wattanatham (ศิลปวัฒนธรรม), September 2004
Author: Sansanee Veerasinsai (ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย)
Publication date: Saturday, 3 May 2025
____________________
เรียนเชิญกด Subscribe ได้ที่ลิงก์นี้ครับ เพื่อร่วมติดตามงานสร้างสรรค์ต้นฉบับ งานวิจัยประวัติศาสตร์แฟชั่น และผลงานอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมด้วยเทคโนโลยี AI ของ AI Fashion Lab, London ซึ่งมุ่งตีความอดีตผ่านมิติใหม่ของการบูรณะภาพ การสร้างสรรค์ภาพ และการเล่าเรื่องด้วยศิลปะเชิงดิจิทัล 🔗 https://www.facebook.com/aifashionlab/subscribe/
#aifashionlab #AI #aiartist #aiart #aifashion #aifashiondesign #aifashionstyling #aifashiondesigner #fashion #fashionhistory #historyoffashion #fashionstyling #fashionphotography #digitalfashion #digitalfashiondesign #digitalcostumedesign #digitaldesign #digitalaiart #ThaiFashionHistory #ThaiFashionAI #thailand #UNESCO
