พระกุลเชษฐ์ ในสมัยรัชกาลที่ ๖
พระกุลเชษฐ์ ในสมัยรัชกาลที่ ๖
ภาพที่ได้รับการบูรณะและสร้างสรรค์ด้วยเทคโนโลยี AI คอลเล็คชันนี้ คือพระรูป พระกุลเชษฐ์ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
เนื่องจากเทคโนโลยีการถ่ายภาพได้พัฒนาขึ้นอย่างก้าวกระโดดในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ ทั้งในด้านคุณภาพของเลนส์ ระบบแผ่นกระจกเนกาทีฟ และกระบวนการอัดขยายภาพ ทำให้การถ่ายภาพมิได้จำกัดอยู่เพียงในราชสำนักหรือหมู่ชนชั้นสูงเท่านั้น หากแต่เริ่มแพร่หลายสู่บุคคลทั่วไปในสังคมเมือง โดยเฉพาะในกรุงเทพฯ ซึ่งมีการก่อตั้งสตูดิโอถ่ายภาพจำนวนมาก ทั้งโดยช่างภาพชาวตะวันตกและช่างภาพสยาม อาทิ สตูดิโอของ ฟรานซิส จิตร (Francis Chit), สตูดิโอของ โรเบิร์ต เลนซ์ (Robert Lenz), สตูดิโอ G. R. Lambert & Co., รวมไปถึงแผนกช่างภาพหลวง สังกัดกรมช่างมหาดเล็ก ของราชสำนัก โดยมีขุนสุนทรสาทิศลักษณ์ เป็นผู้ดูแล
นอกจากนี้ กล้องถ่ายรูปแบบพกพายังสามารถหาซื้อได้เอง ส่งผลให้มีการบันทึกพระรูปและภาพบุคคลร่วมสมัยอย่างแพร่หลายยิ่งขึ้น จึงทำให้มีหลักฐานภาพถ่ายเสมือนจริงของพระกุลเชษฐ์ครบถ้วนในสมัยรัชกาลที่ ๖ ซึ่งมีอยู่เพียง ๒ พระองค์
_________
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
(๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๒๔ – ๒๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๖๘)
เป็นพระมหากษัตริย์สยาม รัชกาลที่ ๖ แห่งราชวงศ์จักรี พระองค์ครองราชย์ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๕๓ จนถึงสวรรคตใน พ.ศ. ๒๔๖๘ ทรงเป็นที่รู้จักจากพระราชกรณียกิจในการสร้างและส่งเสริมชาตินิยม รัชสมัยของพระองค์มีลักษณะเด่นคือการที่สยามมุ่งสู่ระบอบประชาธิปไตยมากขึ้น และมีส่วนร่วมในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
พระองค์มีความสนพระทัยอย่างลึกซึ้งในประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวรรณกรรมของสยาม รวมทั้งเศรษฐศาสตร์ การเมือง และกิจการระหว่างประเทศ และทรงสถาปนาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยขึ้นเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศ
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชสมภพ ณ พระบรมมหาราชวัง ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ ๓๒ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นพระองค์ที่ ๓ ในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
พระองค์มีพระอัจฉริยภาพและทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจในหลายสาขา ทั้งด้านการเมืองการปกครอง การทหาร การศึกษา การสาธารณสุข การต่างประเทศ และที่สำคัญที่สุดคือด้านวรรณกรรมและอักษรศาสตร์ ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทร้อยแก้วและร้อยกรองไว้นับพันเรื่อง กระทั่งทรงได้รับการถวายพระราชสมัญญาเมื่อเสด็จสวรรคตแล้วว่า
“สมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า”
พระองค์เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกในราชวงศ์จักรีที่ไม่มีวัดประจำรัชกาล แต่ได้ทรงมีการสถาปนาโรงเรียนมหาดเล็กหลวง (ปัจจุบันคือวชิราวุธวิทยาลัย) ขึ้นแทน ด้วยทรงพระราชดำริว่าพระอารามนั้นมีมากแล้ว และการสร้างอารามในสมัยก่อนนั้นก็เพื่อบำรุงการศึกษาของเยาวชนของชาติ จึงทรงพระราชดำริให้สร้างโรงเรียนขึ้นแทน
ในโอกาสวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพครบ ๑๐๐ ปี ในปี พ.ศ. ๒๕๒๔ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ยกย่องพระเกียรติคุณของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าทรงเป็นบุคคลสำคัญของโลก ผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรม ในฐานะที่ทรงเป็นนักปราชญ์ นักประพันธ์ กวี และนักแต่งบทละครไว้เป็นจำนวนมาก
เมื่อวันที่ ๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๘ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล เสด็จแทนพระองค์ไปในการพระราชพิธีจารึกพระสุพรรณบัฏเฉลิมพระปรมาภิไธยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็น
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า
พร้อมกับการพระราชพิธีจารึกพระสุพรรณบัฏเฉลิมพระนามาภิไธยและสถาปนาพระอิสริยศักดิ์พระอัฐิของสมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี เป็น
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา
ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง
_________
ความหมายและการจำแนก “พระกุลเชษฐ์”
คำว่า “พระกุลเชษฐ์” หมายถึงพระบรมวงศ์ผู้ทรงดำรงฐานะสูงสุด ซึ่งในที่นี้รวมถึงพระมหากษัตริย์ พระอัครมเหสี พระรัชทายาท และเจ้าฟ้าทุกชั้น ยกเว้นเจ้าฟ้าชั้นตรี รวมถึงพระองค์เจ้าชั้นเอกที่มีคำนำหน้าว่า “พระเจ้าบรมวงศ์เธอ”
พระกุลเชษฐ์สามารถจำแนกออกเป็น ๒ ลักษณะ ได้แก่
๑. การนับตามพระอิสริยยศ ซึ่งหมายถึงพระมหากษัตริย์เป็นสำคัญ
๒. การนับตามพระชนมายุ คือพระบรมวงศ์ที่ทรงเจริญพระชนมายุสูงสุดในขณะนั้น
บทความนี้เรียงลำดับพระกุลเชษฐ์ตามการได้รับการสถาปนาขณะทรงพระชนม์ และเรียงตามพระชนมพรรษา พระชนมายุ หรือพระชันษา
_________
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
พระกุลเชษฐ์ ลำดับที่ ๑๓
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแม้นเขียน
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าแม้นเขียน ประสูติเมื่อวันจันทร์ เดือนอ้าย ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีมะแม เบญจศก จ.ศ. ๑๑๘๕ ตรงกับวันที่ ๑๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๖๖ เป็นพระราชธิดาลำดับที่ ๗๒ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาลูกจันทน์เล็ก ธิดาเจ้าสุกเมืองหลวงพระบาง
ในปัจฉิมวัยทรงพระประชวรหนัก สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จมาเฝ้าพระอาการ กระทั่งสิ้นพระชนม์เมื่อวันอาทิตย์ เดือน ๑๐ แรม ๑๔ ค่ำ ปีฉลู เบญจศก จ.ศ. ๑๒๗๕ ตรงกับวันที่ ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๔๕๖ สิริพระชันษา ๘๙ ปี
นับเป็นพระราชบุตรในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยที่มีพระชันษาสูงที่สุดและมีพระชนม์ชีพเป็นพระองค์สุดท้าย ทรงดำรงพระชนม์ชีพยาวนานถึง ๕ รัชกาล มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ ๒๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๕๗ ณ พระเมรุ วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร
ทรงเป็นพระกุลเชษฐ์เมื่อวันที่ ๑๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๑ – ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๔๕๖ (๑๔ ปี ๑๐ เดือน ๑๗ วัน) ต่อเนื่องมาถึงสมัยรัชกาลที่ ๖
ทรงเป็นพระญาติชั้นพระอัยยิกาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
_________
พระกุลเชษฐ์ ลำดับที่ ๑๔
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ
(๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๓๙๕ – ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๔)
พระนามเดิม พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าโสมาวดี ศรีรัตนราชธิดา เป็นพระราชธิดาพระองค์ที่ ๗ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระองค์แรกที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเที่ยง
ในพระราชพิธีฉัตรมงคล ปี พ.ศ. ๒๔๔๖ ซึ่งเป็นวาระที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงครองสิริราชสมบัติครบสองเท่าของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระบรมชนกนาถ พระองค์มีพระราชดำริที่จะยกย่องพระราชธิดาพระองค์ใดพระองค์หนึ่งในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขึ้นเป็นเจ้าต่างกรมเพื่อเป็นการระลึกถึงพระเดชพระคุณ จึงมีพระบรมราชโองการดำรัสสั่งให้สถาปนาพระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าโสมาวดี ศรีรัตนราชธิดา ขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมฝ่ายใน มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า
พระเจ้าพี่นางเธอ กรมหลวงสมรรัตน์ศิริเชฐ
เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๔๖
รับราชการ
พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าโสมาวดี ทรงดำรงตำแหน่งอธิบดีบังคับบัญชาการรักษาพระราชวังฝ่ายในและทรงดูแลกรมโขลน อีกทั้งยังทรงรับอภิบาลสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร
อีกทั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ยังโปรดเกล้าฯ ให้พระองค์ทรงดูแลรักษากุญแจพระบรมมหาราชวังชั้นในมาตลอดรัชกาล
ต่อมาพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ ได้กราบบังคมทูลลาออกไปประทับ ณ วังวรดิศ ซึ่งเป็นวังของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งเป็นพระอนุชาต่างพระมารดา และเป็นลูกพี่ลูกน้องกัน เนื่องจากเจ้าจอมมารดาเที่ยง เป็นพี่สาวของเจ้าจอมมารดาชุ่ม พระมารดาของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ ทรงดำรงตำแหน่งเป็นองค์กุลเชษฐ์แห่งพระบรมวงศานุวงศ์ กระทั่งสิ้นพระชนม์ ณ วังวรดิศ เมื่อวันอังคาร เดือน ๖ แรม ๔ ค่ำ ปีมะแม ตรีศก จุลศักราช ๑๒๙๓ ตรงกับวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๔ สิริพระชันษา ๗๘ ปี ๑๖๗ วัน
มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๗๖ ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร
ทรงเป็นพระกุลเชษฐ์เมื่อวันที่ ๒๘ กันยายน พ.ศ. ๒๔๕๖ – ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๔ (๑๗ ปี ๗ เดือน ๗ วัน) ต่อเนื่องมาถึงสมัยรัชกาลที่ ๗
ทรงเป็นพระราชปิตุจฉาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
_________
The Most Senior Royal Elders during the Reign of King Rama VI
This AI-restored and creatively reinterpreted collection presents portraits of the Most Senior Royal Elders (Phra Kunlachet) during the reign of King Chulalongkorn (Rama V).
The rapid development of photographic technology in the late nineteenth century—particularly improvements in lens quality, glass-plate negatives, and printing processes—meant that photography was no longer confined solely to the royal court or the upper aristocracy. Instead, it became increasingly widespread among urban society, especially in Bangkok. Numerous photographic studios were established, operated by both Western and Siamese photographers, including the studios of Francis Chit (ฟรานซิส จิตร), Robert Lenz (โรเบิร์ต เลนซ์), G. R. Lambert & Co., as well as the Royal Photography Department under the Ministry of the Royal Household, supervised by Khun Sunthon Sathitlak (ขุนสุนทรสาทิศลักษณ์).
In addition, portable cameras became commercially available, further encouraging the recording of royal and contemporary figures. As a result, complete photographic records of the Most Senior Royal Elders survive from the reign of King Rama VI, during which there were only two such figures.
King Vajiravudh (Rama VI)
(Phra Bat Somdet Phra Mongkut Klao Chao Yu Hua – พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว)
(1 January 1881 – 26 November 1925)
King Vajiravudh was the sixth monarch of the Chakri Dynasty, reigning from 1910 until his death in 1925. He is widely recognised for his efforts to foster Siamese nationalism. His reign marked a period in which Siam moved closer to constitutional and democratic principles and participated in World War I.
He possessed profound interests in Siamese history, archaeology, and literature, as well as economics, politics, and international affairs. He founded Chulalongkorn University, the first university in Thailand.
Born within the Grand Palace during the reign of King Chulalongkorn, he was the thirty-second son of King Rama V and the third son of Queen Saovabha Phongsri (Somdet Phra Si Patcharinthra Borommarachininat). His intellectual brilliance extended across governance, military affairs, education, public health, diplomacy, and—most notably—literature and philology. He authored thousands of prose and poetic works, earning the posthumous royal title “Phra Maha Thirarat” (The Great Scholar King).
He was the first Chakri monarch not to establish a royal temple for his reign, instead founding the Royal Pages School, now Vajiravudh College, believing that education better served the nation’s future than further temple construction.
On the centenary of his birth in 1981, UNESCO honoured King Vajiravudh as a World Significant Person for his outstanding cultural contributions as a philosopher, author, poet, and dramatist.
On 4 November 2025, King Vajiralongkorn (Rama X) graciously appointed Prince Chalermsuk Yukol (Phra Worawongse Thoe Phra Ong Chaloem Suek Yukol) to represent him at the ceremony inscribing the royal golden tablet proclaiming King Rama VI’s full royal title:
Phra Bat Somdet Phra Paramenthra Ramathibodi Sri Sinthra Maha Vajiravudh
Phra Mongkut Klao Chao Yu Hua
Phra Maha Thirarat
The same ceremony also formally elevated the royal ashes and title of Princess Bejaratana Rajasuda Sirisobhabannavadi, conferring upon her the title:
Somdet Phra Chao Boromwongse Thoe
Chao Fa Bejaratana Rajasuda Sirisobhabannavadi
Krom Phra Nakhon Pathom Boromkhatthiyanī
Maha Thiraratthida
at Wat Phra Si Rattana Satsadaram (Temple of the Emerald Buddha) within the Grand Palace.
The Meaning and Classification of “Phra Kunlachet” (Most Senior Royal Elder)
The term “Phra Kunlachet” refers to members of the royal family holding the highest possible rank. This includes the monarch, the queen consort, the crown prince, and all princes and princesses of the highest class, excluding junior royal princes, as well as senior princes bearing the title Phra Chao Boromwongse Thoe.
The status may be determined in two ways:
By royal rank, with the monarch as the supreme figure.
By seniority in age, referring to the eldest living royal family member.
This article orders the Most Senior Royal Elders according to their elevation during their lifetime and by age, royal years, and longevity.
During the Reign of King Vajiravudh (Rama VI)
The Thirteenth Most Senior Royal Elder
Princess Mankhian (Phra Chao Boromwongse Thoe Phra Ong Chao Maen Khian – พระองค์เจ้าแม้นเขียน)
Princess Maen Khian was born on Monday, the 13th waxing moon of the first lunar month, Year of the Goat, corresponding to 15 December 1823. She was the seventy-second daughter of King Rama II (Phra Bat Somdet Phra Phutthaloetla Naphalai), born to Chao Chom Manda Lukchan Lek, daughter of the ruler of Luang Prabang.
In her later years, she fell gravely ill. Queen Saovabha Phongsri, the Queen Mother, personally attended to her until her death on 28 September 1913, at the age of eighty-nine.
She was the longest-living child of King Rama II and the last surviving of his offspring, having lived through five reigns. Her royal cremation took place on 24 May 1914 at Wat Ratchathiwat Ratchaworawihan.
She held the position of Most Senior Royal Elder from 11 November 1898 to 28 September 1913, a total of fourteen years, ten months, and seventeen days, extending into the reign of King Rama VI.
She was the great-aunt of King Vajiravudh.
The Fourteenth Most Senior Royal Elder
Princess Somawadi, Duchess of Samoratanasirichet
(Phra Chao Boromwongse Thoe Krom Luang Samoratanasirichet – กรมหลวงสมรรัตนศิริเชฐ)
(19 November 1852 – 5 May 1931)
Born Princess Somawadi Sirirattanarajadhida, she was the seventh daughter of King Mongkut (Rama IV) and the first child born to Chao Chom Manda Thiang.
In 1903, during the Chakri Day celebrations marking King Chulalongkorn’s reign exceeding that of King Mongkut, Rama V ordered that one of his father’s daughters be elevated to princely rank in remembrance of King Mongkut’s virtues. Princess Somawadi was thus appointed a senior duchess of the Inner Court under the title Krom Luang Samoratanasirichet.
She served as Director-General of the Inner Palace, supervised the court ladies’ administration, and acted as guardian to Crown Prince Vajirunhis. King Rama V further entrusted her with custody of the Inner Palace keys throughout his reign.
Later, she requested retirement and resided at Wang Woradis, the palace of Prince Damrong Rajanubhab, her maternal cousin. She passed away there on 5 May 1931, aged seventy-eight years and one hundred and sixty-seven days.
Her royal cremation was held on 14 March 1933 at Wat Thepsirintrawat Ratchaworawihan.
She served as Most Senior Royal Elder from 28 September 1913 to 5 May 1931, spanning seventeen years, seven months, and seven days, extending into the reign of King Rama VII.
She was the paternal aunt of King Vajiravudh.
_________
เรียนเชิญกด Subscribe ได้ที่ลิงก์นี้ครับ เพื่อร่วมติดตามงานสร้างสรรค์ต้นฉบับ งานวิจัยประวัติศาสตร์แฟชั่น และผลงานอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมด้วยเทคโนโลยี AI ของ AI Fashion Lab, London ซึ่งมุ่งตีความอดีตผ่านมิติใหม่ของการบูรณะภาพ การสร้างสรรค์ภาพ และการเล่าเรื่องด้วยศิลปะเชิงดิจิทัล 🔗 https://www.facebook.com/aifashionlab/subscribe/
#aifashionlab #AI #aiartist #aiart #aifashion #aifashiondesign #aifashionstyling #aifashiondesigner #fashion #fashionhistory #historyoffashion #fashionstyling #fashionphotography #digitalfashion #digitalfashiondesign #digitalcostumedesign #digitaldesign #digitalaiart #ThaiFashionHistory #ThaiFashionAI #thailand #UNESCO
