พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรการบรรทมเหนือพระแท่นราชบรรจถรณ์ในรัชกาลที่ ๑๐ (พุทธศักราช ๒๕๖๒) และความแตกต่างจากรัชกาลที่ ๙ (พุทธศักราช ๒๔๙๓)
พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร
การบรรทมเหนือพระแท่นราชบรรจถรณ์
ในรัชกาลที่ ๑๐ (พุทธศักราช ๒๕๖๒)
และความแตกต่างจากรัชกาลที่ ๙ (พุทธศักราช ๒๔๙๓)
พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร เป็นพระราชพิธีสำคัญภายหลังการบรมราชาภิเษก มีความหมายถึงการเสด็จเข้าประทับ ณ พระราชมณเฑียรในฐานะพระมหากษัตริย์โดยสมบูรณ์ พร้อมด้วยการบรรทมเหนือ พระแท่นราชบรรจถรณ์ ซึ่งเป็นพระแท่นบรรทมศักดิ์สิทธิ์ที่สร้างขึ้นตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และใช้เฉพาะพระมหากษัตริย์เท่านั้น
พระราชพิธีนี้ในรัชกาลที่ ๑๐ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๖๒ มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญจากพระราชพิธีเดียวกันในรัชกาลที่ ๙ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๙๓ โดยเฉพาะในประเด็น ริ้วขบวน และ ผู้ลาดพระที่ถวาย
______
ผู้ลาดพระที่ถวาย และริ้วขบวนในรัชกาลที่ ๙ (พุทธศักราช ๒๔๙๓)
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของ
พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๙๓
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงทิพยรัตนกิริฏกุลินี (พระชันษา ๘๕ ปี)
และ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี (พระชันษา ๘๔ ปี)
ทรงเป็นพระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ฝ่ายใน ที่มีพระชันษาสูง และมิได้เสกสมรส
จึงทรงร่วมกันทำหน้าที่เป็น “ผู้ลาดพระที่ถวาย”
ในการเสด็จพระราชดำเนิน มี ริ้วขบวนข้าราชบริพารฝ่ายใน
ประกอบด้วยหม่อมเจ้าที่ยังมิได้เสกสมรส และหม่อมราชวงศ์ที่ยังมิได้สมรส
ถือเทียนนำเสด็จ ๑ คู่
พร้อมเชิญเครื่องประกอบพระราชพิธี ได้แก่
๑. พระแสง
๒. พระแส้หางช้างเผือกผู้
๓. ธารพระกร
๔. ศิลาบด
๕. พานพืช
๖. กุญแจทอง
๗. จั่นหมากทอง
๘. ไก่
๙. แมว
๑๐. เครื่องราชูปโภคอื่นอีก ๗ คู่
เครื่องเหล่านี้ภายหลังจะนำไปมอบแก่ข้าราชการฝ่ายใน
สะท้อนบทบาทของฝ่ายในซึ่งยังคงมีอยู่ในระบบราชสำนักขณะนั้น
______
บริบทการเปลี่ยนแปลง : การสิ้นสุดฝ่ายใน
อย่างไรก็ตาม ฝ่ายในได้สิ้นสุดลงตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๗
ทำให้โครงสร้างราชสำนักและบทบาทในพระราชพิธีสำคัญเปลี่ยนแปลงไปโดยสิ้นเชิง
______
พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรในรัชกาลที่ ๑๐
(พุทธศักราช ๒๕๖๒)
ในพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร บรรทมเหนือพระแท่นราชบรรจถรณ์ ของ
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๖๒
เนื่องจากไม่มีฝ่ายในแล้ว
ผู้นำขบวน และผู้ลาดพระที่ถวาย จึงเป็นข้าราชการในพระองค์ฝ่ายหน้าทั้งหมด
ซึ่งนับเป็นความแตกต่างเชิงโครงสร้างราชพิธีอย่างชัดเจนจากอดีต
______
ลำดับพระราชพิธีโดยละเอียด
วันที่ ๔ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงฉลองพระองค์เฉลิมพระราชมณเฑียร
ทรงพระสังวาลนพรัตน์ราชวราภรณ์ และพระสังวาลพระนพ
เสด็จเข้าริ้วขบวนเชิญเครื่องพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร
ริ้วขบวนตั้งแถว ณ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ หันหน้าทิศตะวันออก
พลตำรวจโท วีระชัย กรานคำยี และพลตำรวจเอก ไตรรัตน์ อมาตยกุล
เป็นผู้นำเทียน
ต่อมาเวลา ๒๐.๐๐ น.
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงฉลองพระองค์เฉลิมพระราชมณเฑียร
พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี
เสด็จออกจากพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานไปยังพระที่นั่งไพศาลทักษิณ
เข้าริ้วขบวนตามผู้นำเทียน
พันโท สมชาย กาญจนมณี ถวายขันทองคำพร้อมพานรอง
ทรงโปรยเหรียญกษาปณ์หมุนเวียน รัชกาลที่ ๑๐ ชนิดราคา ๒ บาท
พระราชทานตลอดเส้นทางขบวนเสด็จ
(ลำดับเส้นทาง การเชิญเครื่อง เครื่องประกอบพิธี การขึ้นประทับ การเชิญพระแสง
การรับแมวและไก่ขาว การถวายกุญแจทอง จั่นหมากทอง
การบรรทมเหนือพระแท่นราชบรรจถรณ์
การประโคมฆ้องชัย สังข์ แตร และดุริยางค์
รวมถึงการเสด็จประทับแรม
______
ความหมายของเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร
เครื่องประกอบพระราชพิธีมิใช่เพียงสิ่งของ หากเป็น สัญลักษณ์มงคลของการเริ่มต้นรัชกาล
วิฬาร์ (แมว) หมายถึง การอยู่บ้านใหม่เป็นปกติสุข ไม่โยกย้าย
ไก่ หมายถึง ความตื่นรู้ ความขยันขันแข็ง
ศิลาบด หมายถึง ความหนักแน่น และความไม่มีโรค
พันธุ์พืชมงคล หมายถึง การงอกเงย เจริญงอกงาม
ฟักเขียว หมายถึง การอยู่เย็นเป็นสุข
กุญแจทอง หมายถึง กรรมสิทธิ์ความเป็นเจ้าของพระราชมณเฑียร
จั่นหมากทอง หมายถึง ความมั่งคั่งอุดมสมบูรณ์
พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร จึงเป็นภาพสะท้อนทั้ง
ความต่อเนื่องของราชประเพณี
และ การปรับเปลี่ยนตามโครงสร้างราชสำนักในแต่ละยุคสมัย
โดยยังคงแก่นสารเชิงสัญลักษณ์ของพระมหากษัตริย์ไทยไว้อย่างครบถ้วน
______
The Royal Ceremony of Taking Residence in the Royal Palace
The Lying in State upon the Royal Bed (Phra Thaen Ratcha Bancha-thon)
During the Reign of King Rama X (B.E. ๒๕๖๒ / 2019)
and Its Differences from the Reign of King Rama IX (B.E. ๒๔๙๓ / 1950)
The Royal Ceremony of Taking Residence in the Royal Palace (Phra Ratcha Phithi Chalerm Phra Ratcha Monthian) is a significant state ceremony conducted following the Royal Coronation. It symbolises the monarch’s formal entry into residence within the Royal Palace in the full status of kingship. Central to the ceremony is the act of lying upon the Royal Bed (Phra Thaen Ratcha Bancha-thon), a sacred royal couch constructed during the reign of King Rama I (พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) and reserved exclusively for the use of the King.
The ceremony as performed during the reign of King Rama X (พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว) in B.E. ๒๕๖๒ differs in significant ways from the same ceremony conducted during the reign of King Rama IX (พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร) in B.E. ๒๔๙๓, particularly in regard to the procession and the persons serving as Lay Phra Thi Thawai (royal attendants who formally usher the King).
______
Lay Phra Thi Thawai and the Procession during the Reign of King Rama IX (B.E. ๒๔๙๓ / 1950)
During the Royal Coronation of King Rama IX (พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร) in B.E. ๒๔๙๓, the role of Lay Phra Thi Thawai was performed by senior female members of the Inner Court:
Princess Thipyarat Kiritkulini, Princess of the Royal House (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงทิพยรัตนกิริฏกุลินี), aged ๘๕ years
Princess Praditsarasri (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี), aged ๘๔ years
Both were senior unmarried royal ladies of the Inner Court, and together they fulfilled the ceremonial duty of Lay Phra Thi Thawai.
The royal progress included a procession of Inner Court officials, comprising unmarried Mom Chao (หม่อมเจ้า) and unmarried Mom Rajawongse (หม่อมราชวงศ์). They carried candles leading the procession in one pair, and bore the ceremonial regalia of the Royal Residence Ceremony, namely:
๑. The Royal Sword
๒. The Royal Whisk of the Male White Elephant
๓. The Royal Staff
๔. The Stone Grinder
๕. The Tray of Seeds
๖. The Golden Key
๗. The Golden Betel Pounder
๘. A Rooster
๙. A Cat
๑๐. Additional royal household items, totalling seven further pairs
These items were subsequently bestowed upon Inner Court officials, reflecting the continued institutional role of the Inner Court within the royal household at that time.
______
Historical Transition: The End of the Inner Court
However, the Inner Court system formally ceased to exist after the reign of King Rama VII. As a result, the structure of the royal household and the allocation of ceremonial roles in major state rituals underwent a fundamental transformation.
______
The Royal Residence Ceremony during the Reign of King Rama X (B.E. ๒๕๖๒ / 2019)
In the Royal Residence Ceremony of King Rama X (พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว) in B.E. ๒๕๖๒, the absence of an Inner Court meant that all leaders of the procession and those performing the role of Lay Phra Thi Thawai were male officials of the Royal Household, effectively belonging to the Outer Court. This constitutes a clear structural departure from earlier practice.
______
Detailed Sequence of the Royal Ceremony
๔ May B.E. ๒๕๖๒ (2019)
On ๔ May B.E. ๒๕๖๒, His Majesty the King wore the Royal Residence ceremonial attire, adorned with the Nopparat Royal Necklace and the Nine-Gem Necklace, and entered the procession bearing the regalia of the Royal Residence Ceremony.
The procession was formed at the Phra Thinang Phaisan Thaksin, facing east. Police Lieutenant General Wirachai Kranamyi and Police General Trirong Amatyakul served as candle bearers leading the procession.
At 20:00 hours, His Majesty the King, dressed in Royal Residence attire, accompanied by Her Majesty the Queen (สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี), proceeded from the Phra Thinang Chakraphat Phiman to the Phra Thinang Phaisan Thaksin, joining the procession behind the candle bearers.
Lieutenant Colonel Somchai Kanchanamanee presented a golden bowl and tray. His Majesty scattered circulating coins of King Rama X, denomination ๒ baht, bestowing them along the entire route of the royal procession.
(The ceremonial route, the bearing of the regalia, the presentation of the Royal Sword, the receiving of the white cat and rooster, the offering of the Golden Key and the Golden Betel Pounder, the ascent to and reclining upon the Royal Bed, the sounding of victory gongs, conch shells, trumpets, and ceremonial music, as well as the royal overnight stay, were all carried out in full accordance with established royal tradition.)
______
Symbolic Meaning of the Royal Residence Regalia
The ceremonial objects employed in the Royal Residence Ceremony are not merely physical items, but auspicious symbols marking the commencement of a reign:
๑. The Cat (Wilan / วิฬาร์) – Symbolises peaceful and stable residence in the new palace
๒. The Rooster – Represents vigilance, awakening, and diligence
๓. The Stone Grinder – Signifies strength, firmness, and freedom from illness
๔. Sacred Seeds – Represent growth, fertility, and prosperity
๕. Winter Melon (Fak Khiao / ฟักเขียว) – Symbolises coolness, peace, and well-being
๖. The Golden Key – Represents rightful ownership and sovereignty over the royal residence
๗. The Golden Betel Pounder – Symbolises abundance and prosperity
The Royal Residence Ceremony thus reflects both the continuity of ancient royal tradition and its adaptation to changing structures within the royal household, while fully preserving the symbolic essence of Thai kingship.
______
เรียนเชิญกด Subscribe ได้ที่ลิงก์นี้ครับ เพื่อร่วมติดตามงานสร้างสรรค์ต้นฉบับ งานวิจัยประวัติศาสตร์แฟชั่น และผลงานอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรมด้วยเทคโนโลยี AI ของ AI Fashion Lab, London ซึ่งมุ่งตีความอดีตผ่านมิติใหม่ของการบูรณะภาพ การสร้างสรรค์ภาพ และการเล่าเรื่องด้วยศิลปะเชิงดิจิทัล 🔗 https://www.facebook.com/aifashionlab/subscribe/
#aifashionlab #AI #aiartist #aiart #aifashion #aifashiondesign #aifashionstyling #aifashiondesigner #fashion #fashionhistory #historyoffashion #fashionstyling #fashionphotography #digitalfashion #digitalfashiondesign #digitalcostumedesign #digitaldesign #digitalaiart #ThaiFashionHistory #ThaiFashionAI #thailand #UNESCO
